Beekrelicten in het Renkums beekdal

De sprengenbeken in het Renkums beekdal werden door de mens aangelegd, grofweg tussen 1570 (de bouw van de Hartense korenmolen) en 1850.
Als er weer een watermolen bij kwam (ooit draaiden er negen in het beekdal) dan werden er weer extra sprengen bij gegraven om maar zoveel mogelijk water te krijgen. De doorlopende beken worden onderhouden en beektrajecten die zichtbaar zijn vanaf de wandelpaden.
Dit voorjaar maakten we met de IVN werkgroep ‘Beken en sprengen’ twee stukken voormalige beekloop weer zichtbaar door ze uit te graven.
Een spreng naast de Molenbeek en een deel van een lange spreng in het Paradijs. Beide sprengen zijn goed zichtbaar vanaf de druk belopen wandelpaden.

de opengegraven spreng naast de Molenbeek

De Frankenspreng

De laatste kreeg zelfs een naam: de ‘Frankenspreng’, genoemd naar Gerda Franken. Deze IVN-ster is een drijvende kracht in het Informatiecentrum Renkums beekdal. Gerda verzorgt al vele jaren de inkoop van het Informatiecentrum en de voorganger op de deel in gebouw ‘De Beken’. Naast de Frankenspreng staat een bank die Gerda cadeau heeft gekregen: het Frankenbankje. Hierop staat de volgende haiku van Gerda:

een stromend beekje
baanbrekend gaat het water
kabbelend zijn weg

De Frankenspreng

Beekrelicten

Hieronder volgt een beschrijving van de in de loop der decennia bijna verdwenen beekloopjes, zodat ze niet in de vergetelheid raken.

  • Verreweg het langste relict ligt tussen de Kreelse Plas op de Noord-Ginkel en de huidige sprengkoppen van de Molenbeek ten zuiden van de A12. Tussen de Kreelse Plas en de Heidebloemplas is sprake van een stromend beekje. Na de Heidebloemplas buigt de beekloop onder de Heidebloem allee (met fietspad) door en bezinkt hier in het bos. Het beekdeel tussen de Heidebloemplas en de bezinkplek staat meestal droog. Ten zuiden van de Amsterdamseweg (N224) is de voormalige Molenbeek nog zichtbaar (‘het fossiele beekdal’).
  • Ten noorden van het NIVON-huis de Bosbeek liggen op particulier terrein meerdere sprengen. Ooit kwamen deze beekloopjes uit in de Molenbeek.
  • De Frankenspreng in het Paradijs is maar een klein deel van een lange spreng.
  • Tussen het huis Quadenoord en de Bennekomseweg liggen evenwijdig aan de Molenbeek één en op sommige plekken twee beeklopen. Deels vergraven, maar deels nog zichtbaar in het landschap. Deze beekloopjes monden uit in de Molenbeek. Een deel groeven we in de loop der jaren uit en komend werkseizoen schonen we dit beekje weer (zie foto).

Te schonen beekloop naast de Molenbeek

  • Onder de grote beuken aan de westkant van het Everwijnsgoed ligt een beekrelict. Dit buigt haaks langs de akker, verderop loopt het wandelpad door de voormalige beekloop. De beuken die ooit langs de beek zijn aangeplant zijn nog zichtbaar door hun horizontale wortelgroei. Hierdoor houdt de boom de beekhelling goed vast. De els werd ook veel aangeplant, deze houdt wel van ‘natte voeten’ en wortelt onder de beek.
    Dit beekje stroomde ooit uit in de Oliemolenbeek.

Voorbeeld van horizontale wortelgroei

De sprengenbeken in het Renkums beekdal blijven landschappelijke juweeltjes! Vooral doordat ze – weer – watervoerend zijn.

Ruud Schaafsma
april 2020

 

Reacties

Stichting Renkums Beekdal

Auteur: Stichting Renkums Beekdal

Stichting Renkums Beekdal is een initiatief van Staatsbosbeheer, IVN en de gemeente Renkum.