Zuidwest-Veluwe

Een 3D-hoogtekaart

Het landschap van de Zuidwest-Veluwe bestaat uit een vlakte die wordt omsloten door vier heuvelruggen. Dat is mooi te zien in het driedimensionale hoogtemodel van Figuur 1. Dit model is gebaseerd op het Actueel Hoogtebestand Nederland (www.ahn.nl

De contouren van de Zuidwest-Veluwe zijn gevormd in de voorlaatste ijstijd, door gletsjers die lagen in de Gelderse Vallei, het bekken van Harskamp, de IJsselvallei en het Rijndal. De heuvelruggen zijn stuwwallen die door deze gletsjers zijn opgestuwd. Zij omsluiten de ‘spoelzandvlakte’ van Wolfheze. Een spoelzandvlakte is bedekt met zand dat door het smeltwater van een gletsjer is meegespoeld en voor het front van het ijs is blijven liggen. Ten westen van de spoelzandvlakte van Wolfheze ligt de stuwwal Lunteren-Wageningen. Ten noorden ligt de stuwwal Lunteren-Oud Reemst. Ten oosten ligt de stuwwal Hattem-Dieren. Ten zuiden ligt de stuwwal Dieren-Doorwerth.

In de spoelzandvlakte van Wolfheze liggen het Renkums Beekdal en het Heelsums Beekdal. De beken in deze dalen worden thans gevoed door de neerslag die valt in het stroomgebied tussen de stuwwallen. Maar ooit liep ook smeltwater uit het gletsjerbekken van Harskamp, via een laagte in de stuwwal Lunteren-Oud Reemst (de ‘Ginkelse Poort’), door het Renkums Beekdal.

Wat kan je zien in het 3D-hoogtemodel? 

Als je in Figuur 1 de rode stippellijn volgt van linksonder naar rechtsboven dan passeer je achtereenvolgens:

  1. De Grebbenberg. Dit is de zuidpunt van de Utrechtse Heuvelrug die de westelijke stuwwal is van de gletsjer in de Gelderse Vallei.
  2. Het ‘Binnenveld’. Dit is het zuidelijk deel van het gletsjerbekken van de Gelderse Vallei (donkerblauw).
  3. Het dorp Bennekom. Dit ligt op de westflank (groen – geel) van de stuwwal Lunteren-Wageningen (rood – paars).
  4. Het Renkums Beekdal (geel – groen – geel). De stippellijn kruist dit beekdal ter hoogte van de A12. De benedenloop van dit dal ligt op de overgang van de stuwwal Lunteren-Wageningen en de spoelzandvlakte van Wolfheze (geel – rood) en eindigt in de uiterwaarden van de Rijn. De bovenloop begint ten noorden van Ede, bij de ‘Driesprong’, in de scherpe hoek tussen de stuwwal Lunteren -Wageningen en de stuwwal Lunteren -Oud Reemst.
  5. De stuwwal Lunteren-Oud Reemst (rood – paars). De stippellijn loopt schuin over deze stuwwal, die is gevormd door de gletsjer in het bekken van Harskamp. Dit was een oostelijke zijtak van de gletsjer in de Gelderse Vallei. Iets ten noorden van de stippellijn ligt een laagte (de ‘Ginkelse Poort’) die is ontstaan doordat smeltwater uit het bekken van Harskamp zich een uitweg heeft gebaand door de stuwwal Lunteren-Oud Reemst. Via deze ‘doorbraakpoort’ liep het smeltwater naar het Renkums Beekdal en vandaar verder naar de Betuwe.
  6. In het noordoosten passeert de stippellijn de stuwwal (paars-grijs) van de grote gletsjer in de IJsselvallei.
  7. In het zuidwesten van de spoelzandvlakte ligt het Heelsums Beekdal (geel) op de overgang naar de zuidelijke stuwwal (paars-grijs) Dieren-Doorwerth. Deze stuwwal gaat met een steile helling over naar het dal van de Rijn (aflopend van groen naar blauw).

Vliegen over het 3D-model

Het 3D-model is kantel-, draai- en schaalbaar. Daar heb je echter wel een snelle computer voor nodig. Op een smartphone werkt het niet.

  • Via deze link kan je het 3D-model downloaden van de website van de Stichting Renkums Beekdal. (N.B. Het downloaden kan geruime tijd duren.)
  • Door met de linker muisknop te klikken op het gekleurde driehoekje linksonder verschijnt een venster met de muis- en toetsenbordcommando’s waarmee je het model kunt bedienen.
  • Met het muiswiel kan je in- en uitzoomen.
  • Met rechter muisknop en met de pijltjestoetsen kan je het model verschuiven.
  • De gezichtshoek en -hoogte kan je veranderen door met de linker muisknop een hoek van de kaart te ‘pakken’ en te verplaatsen.
  • Door met de linker muisknop te klikken op een willekeurig punt op de kaart verschijnt een venster met de coördinaten van het aangeklikte punt.
  • Door te klikken op Zoom in here  zoom je in op dit punt, waardoor topografische details zichtbaar worden, zoals wegen en sommige straatnamen.
  • Door te klikken op Orbit around here   kan je het model continu laten draaien rond het gekozen punt.
  • Met R  kan je het draaien stoppen en herstarten. Tijdens het draaien kan je in- en uitzoomen en de gezichtshoek veranderen.
  • Met W  kan je het onderliggende draadmodel zichtbaar maken.
  • Met Shift S  kan je een beeld opslaan.
  • Een soortgelijk model op basis van een luchtfoto, kan je downloaden via deze link.